Peter Rosén suediarrak , tomando las aurreko egunean argitaratu genituen  Goldstone erradarraren irudiak erabiliz , prosezatu eta irudi zoragarri hau lortu du. 

Kontuz hartu behar da emaitza, irudien tratamendua nahiko agresiboa delako eta emaitza ez dator %100 bat errealitatearekin. baina gutxi gor behera nolakoa den ikusteko balio du.

Spaceweatherren duzue tamaina handiagoan.

Kasualitatez 2012DA14 asteroidearen zai geudela Cheliávinsk herrian komunikabide guztietan agertu den bolidoa erori zen pasa den otsailaren 15ean.  Nahasmena sortu da objektu guzti hauen izenen inguruan. Hemen hiztegi txiki bat:

Kometa: Jatorria Eguzki Sistema kanpoaldean dagoen Oorten hodeian duen objektua. Eguzkia gerturatzean berotu eta materiala askatzen hasten da, bere isats ezagunak erakutsiz.

Asteroidea:  Harri, metal edo beste materialez osaturiko objektua. Eguzkiaren inguruan biratzeb du Neptuno baino gertuagoko orbitan.

NEO (Near Earth Object): Lurraren orbita gurutzatzen duen asteroidea.

Meteoroidea: Asteroide txikia da. 10 m baino gutxiago. Otras en 50 m.

Meteoroa:  Izar uso (estrella fugaz) bezala ezagutzen dena. Meteoroidea atmosferan sartzen denean sortzen den argitasuna da.

Bolidoa: Meteoro distiratsua.

Meteoritoa:  Lurrean jasotako meteoriodearen hondakina

2009an argitaratutako artikulu hau errekuperatzen dugu gaurkoan.

Ulertu al duzue txistea? Ez ziurrenik, astronomiarik ez badakizue. Eta baliteke astronomia dakizuen batzuk ere honetaz inoiz pentsatu ez izana aurretik. Gauza da erabiltzen dugun egutegia astronomiatik etorri arren, urteari hasiera emateko eguna guztiz arbitrarioa dela. Ikus dezagun zergatik.

Zenbait puntu berezi daude Lurraren Eguzkiaren inguruko orbitan. Hasierako puntuak bezala aukeratuak izateko aproposak. Aproposenetariko bi, aukeratutako puntuen inguruan daude, bat ez etorri arren.

Puntu berezi horietako bat neguko solstizioarena da –negukoa Ipar Hemisferioan, Udakoa, Hegoan- pasa den abenduaren 21ean. Lurraren ardatza eta eguzkia plano berean egon ziren egun horretan. Gure urtea, berriz, urtarrilaren 1ean hasten da. Ikusiko dugu, aurrerago, zergatik. Solstizio, perihelio eta urtaroei buruz hitz-egingo dugu orain.

Lurrak orbita eliptikoa deskribatzen du Eguzkiaren inguruan eta, hori dela eta, gertuen gaudenean udan gaudela pentsa dezakegu. Baina arrazonamendu hori behera dator hemen uda denean Hego Hemisferioan negua ela eta alderantziz. Gaur dago Lurra perihelioan. Igartzen al duzue bero gehiago?

Urtaroak, berez, Lurraren errotazio ardatzaren inklinazioa dela eta gertatzen dira. Goiko irudian duzue nola jotzen duen eguzki argiak Lurrean abenduaren 21ean. Lurraren ardatzaren inklinazioa dela eta, bete betean jotzen du Eguzkiak Hego Hemisferioan. Hona, berriz, zeharka iristen dira izpi horiek. Zirkulu polar Arktiarra baino latitude handiagotara ez dira izpi horiek iristen. Garai honetan eguzkia ez da ateratzen eta gaua da beti. Hemen ikusi al dezakegu. Irudia ez da aurtengoa, solstizioa 21ean izan zelako aurten eta ez 22an.

Ez dakigu El señor enviñeteadok txiste abere sakontasunean ulertzen duen. Lurretik at ikusita, ez da ulertzen zergatik ospatzen dugun urte berria urtarrilaren 1ean. Ez da egun berezia. Solstizioan (abenduaren 21ean aurten) edo perihelioan (gaur, urtarrilaren 2a, aurten) egingo bagenu, bere logika izango zuen. Ez urtarrilaren 1ean.

Zergatik ospatzen dugu orduan urtearen hasiera urtarrilaren 1ean? BaZirkunsizioaren eguna ospatzen dugulako. Paradoxiko xamarra bada ere, Nazareteko Jesus judua zelako. Ohiturak dio abenduaren 25ean jaio zela eta, juduen ohiturei jarraituz, zortzi egun beranduago (25a ere zenbatu egin behar da) zirkunzidatu egiten dutelako. Eta izena ematen diote. Hor erabaki zen urteari hasiera ematea.

Erromatarren garaitik hasten da urtea urtarrilean. Hasiera batean, martxoan hasten zuten erromatarrek urtea, militarrak neguan geldirik egon ostean, martxoan hasten zirelako berriz martxan, neguko hotzak pasa eta gero. Hori dela eta iraila “septiembre” edo “september” da, zazpigarren hilabetea zen, martxotik zenbatuta. Urtarrilera pasatu zuten urte hasiera, orduan aukeratzen zirelako kontsulak, gerran hasteko garaiz iristeko. K. A. 153 urtean egin zen aldaketa. Antza denez, egin zuen ahalegina Julio Cesarrek, K.A. 46 urtean egutegi juliotarra ezarri zuenean, urte hasiera solstizio egunera eramateko. Baina Senatua kontra jarri eta ez zuen lortu.

Kasualitate hutsa da gaur egun solstizioak eta perihelio eta afelioa hain gertu egotea. Peontza bat bezala mugitzen da Lurra. Irudian duzue mugimendu hori, azkar ikusita. Presezio mugimendua deritzo horri. 26 000 urte inguru behar ditu Lurrak hori egiteko. Prezesio mugimendua dela eta, banatzen joango dira solstizioak eta perihelio eta afelioa. Solstizioak orbitaren edozein puntutan ematen dira, prezesioarekin desplazatzen doazelako. Solstizioak Lurraren ardatza Eguzkira begira dagoenean dira. Eta perihelioa Lurra gertuen dagoenean eta afelioa urrutien dagoenean.

Gaur, 2013ko urtarrilaren 2an, pasatzen da Lurra periheliotik. Beraz PERIHELIO ZORIONTSU ON!

Urtarrilean Ipar Hemisferiotik ikusiko dugun zerua Fernando Beltránek youtubeko bere kanalerako eginiko bideoan

Hego Hemisferioa, 2013ko urtarrila

Urtarrilean Hego Hemisferiotik ikusiko dugun zerua Fernando Beltránek youtubeko bere kanalerako eginiko bideoan

43º Lunar and Planetary Science Conference (LPSC) ozpatu zen aurreko astean. Cassini misioa 8 urte inguru doa Saturno, bere eraztunak eta bere sateliteak aztertzen. Saturnok, luzeak badira ere, urtaroak dauzka, Lurrak bezala. Eta 2009an hasi zen bertako udaberria. Horrek aldaketak ekarri ditu Titanen.

Saturnoko urtaroak. Kredituak: Ralph Lorenz

2009ko ekinozioaren ondoren, aktibitate handia izan da Titaneko ekuadorraren inguruan. Hemen, adibidez, 2010eko irailaren 27ko ekaitza bortitza.

Ekaitza Titanen. 2010eko irailaren 27a. Kreditua: NASA / JPL / SSI

Iraunkorrak izan dira ekaitzaren efektuak. Titaneko  hiru iduriko sekuentzia honetan ikusten da garbi. Aurrenekoa, ekaitzaren aurrekoa da, 2009koa.  Belet izeneko ingurune ilun bat ikusten da bertan. Beleten, hegoaldean, Yalaing Terra izeneko ingurune distiratsu bat dago. Goiko eskuineko irudian, 2010ko abenduaren 20koa, Yalaingeko ingurune dexente ilunagoak bihrtu zirela ikusten da, prezipitazioa dela eta. Beheko irudian, azkenik, 2012ko martxoaren 9koa, ingurune gehienak distiratsuak direla, berriz ere, antzematen da. Dagoeneko, Yalaing erdialdeko zonalde bat, lehen baino distiratsuagoa dela ikusten da, argi eta garbi.

Hemen aldaketak, detailean.

Zer da Titaneko prezipitazio hori? Ez dakigu eta eztabaidak jarraitzen du.

Informazio gehiago eta iturria: The Planetary Society Blog: Notes from Titan talks at the 2012 Lunar and Planetary Science Conference (LPSC)

Bi urtetik behin egoten da Marte baldintza onetan. Eta aurten tokatzen da. Dagoeneko, egun onenak dira hauek Marte ikusteko, oposizioan bai dago.

Erraqza da Marte aurkitzea. Mendebaldeko horizontera begira ibili gara azken egunotan. Ba ilunabarrean ekialdeko horizontera begiratzen baduzu, han ikusiko duzu argi gorri/laranja bat, altuera gutxira. Marte da.

Marte, 2012ko martxoaren 8an

Dena den, nahiko baldintza eskasetan daukagu Marte. Bi urtetik behin baldintza onak, baina oso baldintza desberdinetan aurkezten zaigu. 101 milioi kilometrotara dago Marte egun hauetan. Ziur guztiok jaso duzuela abuztuaren 28an Marte Ilargia baino handiagoa ikusiko dela esaten duen email hori. 2003ko abuztuaren 28an du jatorria email horrek. Orduan Marte oposizioan zegoen, azken urte heuetako oposiziorik onena. 56 milioi kilometrotara zegoen orduan Marte, hau da, orain baino bi aldiz gertuago.  Aplikazio hau erabiliz ikus dezakezue direfentzia eta zergatia. Hemen duzue aplikazio horrek gaur, martxoaren 8rako ematen duena.

Marte, 2012ko martxoaren 8an

Eta hemen 2003ko abuztuaren 28an nola zegoen.

Marteren oposizioa, 2003ko abuztuaren 28an

LDetaile interesgarri bat du aplikazio honek. Teleskopiotik Marte zein tamainaz ikusten den erakusten digu. Ez da benetakoa, baina konparaketak egiteko oso ondo datorkigu. Ikusi gaur, martxoaren 8a eta 2003ko abuztuaren 28ko tamainen arteko diferentzia, aurreko irudiak konparatuz.

Zergatik desberdinasun hori? Marteren orbita oso eszentsikoa delako. Segun non elkartzen garen Marterekin, gertuago edo urrutiago izango dugu. Baldintza onenak, gurutzaketa abuztuan bada da. Orduan daude gure orbitak gertuen. Okerren, berriz, otsaileko oposizioetan.

Zergatik gurutzatzen gara Marterekin (oposizioa) bi urtetik behin. Erabili aplikazioa eta oso ndo ulertuko duzu.

Bilbon eginez gero, non jarri Eguzkia? San mamesen, noski. Kanpo erdiko zirkuluaren dimentsiokoa egingo dugu, 18 metro inguru. Ikus dezagun eskala horretan non jarri beharko genituen planetak eta zein tamaina izango zuten.

Merkurio

San Mamesetik 750 metrotara  jarri beharko genuen Merkurio, golfeko pelota bat baino apurtxo bat handiagoa, 6 cmko diametroarekin. Arte ederretako museotik pasako zen orbita. Imaginatu nola ikusiko zen teniseko pelota bat  como se vería una pelota de tenis a 750 mra! Norbait bere mugimenduak egiten jarriko bagenu, 88 egun beharko zituen lehenengo orbita osatzeko.

Merkurioren orbita

Artizarra (Venus)

Hurrengo planeta, Artizarra,  kilometro eta erdira y joango zen eta bere eskubaloiko baloi bat izango zen, 16 cm inguruko diametroarekin. Sarrikotik pasako zen orbita. Eta norbait bere orbita egiten jarriko bagenu 225 egun beharko zituen lehenengo orbita osatzeko.

Artizarraren orbita

Lurra

Gure Lur maitea 2 kilometro yingurura joango zitzaigun eta tamaina eskubaloiko beste baloi bat. 16,5 cm. Izango zituen, Artizarra baino apur bat handiagoa. Bilboko erreferentzian, Parte zaharretik pasako zen. Eta bere orbitan, jakina den bezala 365 egun egingo zituen.

Lurraren orbita

Marte

Marte, laugarren planeta, 3 kilometro y ingurura jarri beharko genuen teniseko pelota baten tamainarekin:8,7 cm. Bilboko erreferentzian, Begoñatik pasako zen. Nahiko txiki ikusiko zen San Mamesetik teniseko pelota hori, ez da? 2 urtez ibili beharko zen orbitan norbait lan horretan jarriko bagenu.

Marteren orbita

Jupiter

Salto handi bat eman behar dugu hurrengo planetaraino. Jupiter,  10 kilometrotara ipini behar da. Bere tamaina, una bola grandota d1,84 metro diametroko bola erraldoia,  persona handi baten tamainakoa. Bilboko erreferentzian, Algortaraino joango zen. Norbait Jupiterren orbita osatzera jarriko bagenu  12 urte inguru beharko zituen.

Interesgarria da, une honetan, gelditu eta atzera begirada bat botatzea. Hor ibili gara, han eta hemen bolak ipintzen. Baina kontutan izan behar dugu gauza bat: espazio guzti hau, 10 kmko erradioa duena une honetan, utzik dagoela. Ez dago ezer, jarri dutugun pertsonak eta beraien bolez gain.

Órbita de Júpiter

Saturno

Beste salto handi bat, planeten arteko distantzian geroz eta handiagoak bai dira.Eguzkia San Mames erdian jarritako 18 m diametroko bola balitz, Saturno d18,5 kmtara jarri beharko genuke. Handi xamarrae 1,55 metrotako diametrokoa,  persona txiki baten tamainakoa. Bilboko erreferentzian, Saturnoren orbita Gorliz eta Amorebietatik pasatu beharko zen. Lan luzea izango zuen Saturnoren orbita egitera norbait bidaliko bagenu: 30 urte beharko zituen.

Saturnoren orbita

Urano

Urano 37 kilómetrotara jarri beharko genuke eskala honetan. 66 centimetro  diamétroko bola izango zen, gimnasia egiteko erabiltzen diren bola handi horietako bat. Laredo edo Eibarretik pasako zen Urano. Urruti xamar gelditzen zaigu San Mames. 85 urte behar ditu Uranok orbita bat egiteko.

Uranoren orbita

Neptuno

58 kilometroko erradioko orbita deskribatuko zuen Neptunok gure eskala honetan. Planetaren tamaina, Uranoren oso antzekoa: 64 centimetro diametroko bola, gimnasia egiteko erabiltzen diren bola handi horietako bat. Zarautz edo Miranda de Ebrotik pasako zen bere orbita. Eta norbait orbita hau egiten ipiniko bagenu, ezin izango zuen bete, 165 urte tbehar direlako. Hil egingo zen bidean.

Neptunoren orbita

Quaoar eta Plutón

Ez dago planeta gehiago gure sisteman baina, nondik ibiliko ziren lehenengo objektu transneptunianoak? Quaoar eta Plutón ekin ikusiko dugu. 76 kilometrotara ipini behar ditugu eta oso txikiak izango ziren 3 centimetrotako bolak, kanikas handi batzuk besterik ez. Santander eta Donostiatik pasako ziren orbitak. Ez da idea ona inor orbita hauek egitera bidaltzea.  248 urte behar du Plutonek orbita bat egiteko.

Quaoar eta Plutonen orbitak

Horrelako zerbait zuen herriko eskalan egitea nahi duzuela? Ba hemen duzue bidea. Orri hau erabili dugu geuk: A Scale Model of our Solar System

Eguzki sarrera 2011ko ekainetik abendura.Iturria: Gruppo Astronomico Tradatese

Inguru horietatik bai, baina justu ekialdetik atera eta justu mendebaldetik atera, ekinozioetan gertatzen da.

Iturria: Universe Today

Offrir un télescope à son enfant artikulutik hartu ditugu hemen jarriko ditugun zenbait ideia, baina hego Euskal Herrira egokituta. Han agertzen diren prezioak erabiliko ditugu. Ez dira hemen berdinak izango, baina orientabide bezala, balekoa izango da.

Ezertan hasi aurretik, aholku orokor batzuk. Teleskopioa ez da jostailu bat, baina bai bere jabeari disfrutatu araziko dion aparatua. Hala ere, bere erabilerak konstantzia, interesa, kuriodidadea eta perseberantzia eskatzen ditu. Ez da, beraz, teleskopioa opari aproposa “erregalatua” izango dena ez badator perfil honekin bat. Alferrikako oparia izango da

Has gaitezen aholkuekin teleskopioa opari apropos dela erabaki badugu.

1. Hau ez da teleskopioa.

Zentru komertzialetan dauzkagu “gauza” horietatik hasiko gara. Ez dira teleskopioak. Zale posible bat desesperatzeko bestarik ez dute balio. Oso gaizki ikusten da hortik. Ez erosi, inolaz ere, horrelako bat. Dirua botatzea da eta ez dugu oparitutakoa pozik utziko. Gauza hauetaz ari gara hitzegiten:

2. Nahi eta nahi ez, teleskopioa oparitu behar diot nire neska/mutikoari (benetan nahi du, ez dut beste aukerarik,…)

Badira, teleskopioa oparitzea erabaki badugu, zenbait aukera apropos, diru gehiegi ordaindu gabe.  FirstScopea, adibidez. 2009ko Astronomiaren urterako atera zuten merkatura.

60 euro ingurutik, ondo geratuko gara. Eta benetako teleskopioa da, munduko onena ez izan arren. Hasiera ona da. Honekin ikasiz, izango dugu aurrerago denbora beste teleskopio bat erosteko, afizioa benetakoa dela ikusten badugu.Sarean hemen eta hemen, gutxienez, lortu al da.

Celestron Travel Scope 70, da maila bereko beste aukera bat. 60 euro ingurutan dabil hau ere.

Edozein kasutan, idea ona izango zen gida liburu bat ere oparitzea. Hau, adibidez: El cielo a tu alcance

3. Beste aukera batzuk, apur bat garestiagoak

Zerbait gehiago nahi badugu, hauek dira bigarren mailako aukerak.

Kontuz, Frantziako prezioak direlako. YBaina, esan dugun bezala, idea bat egiteko balio dute. Maila honetako beste aukera on bat Astromaster serieko teleskopioak dira, irudietako Skywatcher horien parekoak, kalitateari dagokionean.

Edozein kasutan, ez dugu gomendatzen motore edo aurkitzaile automatikorik izatea teleskopioak. Ordaindu egiten da hori eta hobe da dirua rekiduran gastatzea. Zenbat eta handiagoa zuloa, gehiago ikusiko dugu. Hobe hori sistema elektronikoa baino.

Kontutan izan, gainera GOTO duten teleskoioak ez direla inteligenteak. Astronomiarik ez badakigu, ezingo ditugu erabili. Izar konkretu batzuetara bideratu behar da teleskopioa martxan jartzeko. Eta ez badugu zerua ezagutzen…

4.- Astronomia behaketan hasteko teleskopiorik aproposena.

Ze teleskopio erosiko nuen neuk astronomia behaketan hasteko garbi dut afizioa gustoko dudala? ¿

20 edo 25 cmko irekidurako dobsona. GOTO gabe, noski. Pulgadatan 8″ edo 10″takoak. Horrelako zerbait.

Ez dugu GOTOrik, ezta montura ekuatorialerik baina urte askotarako teleskopioa izango dugu, diru gehiegi gastatu gabe.

5. Baina astroargazkiak egitea nahi dut

Mundu konplexu batean murgiltzen gara hemen, sarrera honen helburuaren mugan dagoena. Baina hemen ideia orokor batzuk:

– Teleskopioaz gain, kamara teleskopioan jartzeko adaptadoreak beharko ditugu.

– Horrez gain, jakin ezagu gaur egungo astro argazkilariak webcamekin egiten dutela lan. Grabatu, programen bidez fotograma onenak aukeratu, irudi horiek batu,…

– Hobe izango da, argazkiak ateratzeko, teleskopioak montura ona izatea, zeruko objektuen mugimenduaren jarraipena behar bezala egiteko.

– Edozein kasutan afizio eta gogorekin gauza ederrak egin ahal dira, blog honetan argitaratu genuen adibidea: Exprimiendo un telescopio modesto.

Tir, honaino gure aholkuak. Orientabide ona izan daitekela uste dugu, gauza guztien bezala, zaletu bakoitzak iritzi bat duelako honen inguruan. Laguntza gehiago nahi baduzu, irakurri hasieran aipatzen genuen Offrir un télescope à son enfant artikulua. Frantsesez ez badakizu, erabili Googlen itzultzailea, idea bat egiteko nahiko ondo doala konprobatu dugulako.

Hemen dugu serie honen hirugarren sarrera. Izarretara egingo dugu salto orangoan. Pare bat aste dira Oñatin Eguzki behaketa publikoa egin genuenetik. Eguzkian Lurra jarriz gero izango zuen tamainaren eguzki beltzunea zegoen bistan egun hartan eta oso aproposa izan zen hori Lurra eta Eguzkiaren tamaina erlatiboak jendearik erakusteko. Bide horretatik jarraituz, hemen duzue Eguzkia, Lurra, Jupiter, Saturno eta Ilargiaen tamaina erlatiboak.

Fuente: 2012matters

Bigarren irudi honetan Eguzkia dugu  (H-alphan) bere aktibitate maximoan eta protuberantzia erraldoi batekin. Ez dira ohikoak horrelakoak. Normalak irudiko protuberantziarik txikienak dira. Dena den, txiki horiek here Lurra baino 4-6 aldiz handiagoak izaten ohi dira.

Eguzkia argi ikuskorrean erakusten duen beste irudi honetan, Lurra Eguzki orban baten tamainarekin konparatzen da. Sarri ditu Eguzkiak horrelako orbanak azken aldi honetan. Maximoan handiagoak izango dira oraindik. 2011ko irailaren 25ekoa da irudia.

Izarretara egingo dugu salto oraingoan. Tamaina aldetik nahiko arrunta da gure Eguzkia Badira izar asko gurea baino txikiagoak direnak. Baita ere handiagoak. Askoz ere handiagoak. Hemen duue gure Eguzkia  Sirius, Pollux eta  Arcturusekin batera.

Izugarria, ez? Arcturus (Arturo), gainera, arratsaldero dugu, ikusgai, mendebaldera. Izar laranja distiratsu bat da.

Badira, dena den, izar handiagoak . Hemen ditugu aurrekoak Rigel, Aldebaran, Betelgeuse eta  Antaresen ondoan. Guztiak dira begibistaz ikusteko errazak. Ez urteko sasoi honetan.

.

Badira oraindik handiagoak diren izarrak. Izar exotikoak dira, Supererraldoi gorriak. Adituek diote horrelako baten barnean izanez gero, ez zela erraza izango izarraren barnean gauden edo hutsean gauden jakitea, oso dentsitate baxuko izarrak direlako. Pistol Star, KW Sagitarii, V354 Cephei eta VV Cephei dira.

Garbi dago, beraz, planeta txiki-txiki batean bizi garela. Zerbait oso “handia” gertatu da hemen, hala ere. Txikia iango da, baina Unibertsoa antolatu egin da hemen eta bere burua ikertzen ari da. Hori bai dela handia.