Entzun al duzue inoiz Schr\u00f6dingerren katuari buruz zerbait? Eta lortu al duzue paradoxa ulertzea? Edozeinek ulertzeko moduan azaltzen saiatuko gara. <\/p>\n
2002an, zientziaren historialaria den Robert P. Crease-k fisikaren historiako 1 esperimentu ederrenak aukeratzeko inkesta egin zuen. Emaitza Physic’s World<\/A> aldizkarian argitaratu zuen eta mundu osora salto egin zuen New York Times-en artikulu baten bidez<\/A>. Estatuan Manuel Lozano Leyva-k oso gomendagarria den De Arqu\u00edmedes a Einstein. Los diez experimentos m\u00e1s bellos de la f\u00edsica<\/A> liburuan jaso zituen esperimentuak eta Robert P. Crease-k ere berea argitaratu zuen, El prisma y el p\u00e9ndulo<\/A>. Hemen<\/A> dauzkazue esperimentu guztien zerrenda, ondo komentatuta gainera. Egunen batean hitz-egingo dugu blog honetan horietako batzuei buruz. Demagun bi harri botatzen ditugula ur putzu batean. Harri bakoitzak uhin sorta bat sortuko du. Hauek elkartzen direnean, nahastu egingo dira, interferentzia deritzon fenomenoan. Young-ek zirrikitu bikoitz bat argiztatuz argiaren uhin izaera frogatu zuen 1801ean. Uhinek interferitzen dute soilik, ez partikulak. <\/p>\n Honen harira dator Feynman-en esperimentu mentala. Youngen zirrikitu bikoitzaren esperimentua partikulekin ere egin ahal dela bota zuen eta, horrela, materiaren izaera bikoitza agerian jarriko zela. Feynman-en esperimentuan elektroiak nahiko gertu dauden biz irrikituren aurka jaurtitzen dira. Elektroiak, uhinak bezala, zirrikitu bietatik pasa eta interferentzia diagrama bat jasok ozen bigarren pantaila batean. Feynman-en 50ko hamarkadan egin zuen bere proposamena, inoiz egingo ez zela pentsatuz. Baina 1961-ean Claus J\u00f6nssonek lortu egin zuen. <\/p>\n Akira Tonomurak -Pier Giorgio Merliren aurrek olan batzuk baieztatuz- burutu zuen Feynmanen esperimentuaren bertsiorik sailena. Zirrikitu bikoitz baten aurka elektroiak banaka jaurtitzea lortu zuen. Horrela elektroi bakoitzak bere buruarekin besterik ezingo zuen interferitu. Hau da, elektroi batek zirrikitu biak zeharkatzen ditu eta, beste aldean, bere buruarekin interferitzen du, interferentzia diagrama bigarren pantaila batean jasoz.<\/p>\n Baina orain dator harrigarriena. Demagun benetan zein zirrikitutik pasa den elektroia jakin nahi dugula, partikula detektagailu batekin, adibidez. Orduan interferentzia diagrama desagertu egiten da, elektroia partikula bezala dabilelako. Nolabait, elektroia konturatu egiten da begira gaudela eta bere izaera aldatu egiten du. Behatzaileak eragina du, beraz, gertaeran. Tranpa ugari asmatu dituzte fisikariek elektroia nondik pasa den jakiteko bere gainean eraginik izan gabe. Alferrik. <\/p>\n Esperimenturi buruz gehiago jakin nahi izanez gero, ikusi bideo hau: <\/p>\n
\nZerrenda horren buruan, gure esperimentu faboritoa: elektroiaren difrakzioa zirrikitu bikoitzean. Jatorriz Richard Feynmanek buruzko esperimentua da. Berak esperimentua egitea inoiz ez zela posible izango uste zuen. Eta fisika kuantiko zelako arraroa den erakusteko proposatu zuen. Thomas Young<\/A>-en zirrikitu bikoitzaren esperimentuan<\/A> inspiratu zen. <\/p>\nEztabaida historiko baten amaiera zela zirudien. Argia partikulez osaturik dago -fotoiak- edo uhina da? 100 bat urte geroago, fisika modernoaren atarian, eztabaidak berdinketan amaitu zuen. Argiak izaera bikoitz adu. Batzuetan uhina da baina, beste batzuetan, partikulez osaturik balego bezala ibiltzen da. Hori ulertzeko erraza ez bada, 1923an Louis de Brogliek materiak ere izaera bikoitza duela proposatu zuen. <\/p>\n