Kasualidadez  Hiroshima eta Nagasakiren ingurko dokumental hau ikusi nuen TVEn . Interesgarria eta zirraragarria bertan kontatzen denagatik. Haren inguruko guztia entzun duzula uste duzu? Ba ikusi hau.

Datozen egunetan berriz emitituko dutela uste dugu. Bestela hemen ikusi edota Keepvid-en laguntaz gorde, merezi du eta.

Paradoxikoak gara gizakiok. Ez dugu inongo beldurrik ez dakit zer energia arraro igortzen duen power balance bezalako lelokeria bat eskumuturrean jantzita eramateko. Ez dira ba arriskutsuak uhinak? Ilea hasten duelakoan saltzen duten zaldientzako xanpu bat kaleratzen bada ere, hor goaz, buru-belarri, probatzera, xanpu horrek zer duen jakin gabe. Uhin elektromagnetikoez, berriz, beldur gara. Zergatik?

Badira arriskutsuak diren uhin elektromagnetikoak: ionizanteak. X izpiek eta argi ultramoreak frekuentzia altua dute eta, beraz, energia handikoak dira. DNAn kalteak sortzeko gai dira. Kontuz horiekin. Baina besteak ez. Artikulu hau argi naturalaren edo artifizialaren azpian irakurtzen egongo zara. Beldurrik ez? Ba jakin ezazu argi hori dela eta jasotzen duzun energia, inguruko wi-fi eta mugikor guztiena baino gehiago dela. Argi ikuskorra uhin elektromagnetiko bat besterik ez da. Wi-fi eta mugikorretan erabiltzen diren mikrouhinek baino frekuentzia altuagoa duena. Energetikoagoa, beraz. Baina ez arriskutsua, jakina den bezala. Nola izango dira ba orduan kaltegarriak energia gutxiago duten uhin batzuk?*

Mikrouhinak erabiltzen dira wi-fi eta telefonian. Mikrouhin labean bezala. Mikrouhinek, uhin elektromagnetiko guztiak bezala, ur molekulak bibrarazten dituzte ingurua berotuz. Baina potentzia izugarria erabiliz, antenetatik jasotzen duzuna baino milioika aldiz gehiago. Ez da ideia ona Anoetako estadioko foku batera igo eta eskua zentimetro batera ipintzea. Erre egingo zara, mikrouhin labearekin bezala. Baina erre besterik ez.

Paranoiko samarrak gara eta eskoletatik wi-fia kentzeko eskatzen dute askok. Legeak markatzen duen potentzian, ez dago inongo arriskurik. Energia gehiago igortzen dute geletako fluoreszenteek. Zergatik ez kendu horiek?

* Hemen azpian duzun eskeman fijatzen bazara, mikrouhinak infragorria eta irrati uhinen artean daude. Inork ez du protestatzen infragorria dela eta. Inork ez du protestatzen irrati uhinak direla eta (azpaldi hasi ziren irrati emisioak, jakina den bezala, eta ez da arazorik aurkitu). Zergatik eta nola egingo digute zerbait mikrouhinek eta ez besteak? Horrez gain, ez dago inongo ikerketa seriorik horren alde egiten duenik.

Uhin geldikorretaz hitzegiten genuen joan den astean. Musikarekin duten erlazioari buruz, konkretuko. Gaiarekin jarraituz, uhin geldikorrek elektroi eta atomoekin duten erlazioari buruz hitzegingo dugu gaurkoan.

Tira, guk baino Brian Coxek azalduko digu, momentuko zientzia dibulgatzailerik onenetarikoa. The Royal Institutionen eman zuen hitzaldi baten zati bat da ikustera goazena. Dena ondo badoa, laster izango dugu hitzaldi osoa, azpitituluekin.

Bitartean, hemen duzua Cox jauna elektroien orbiten inguruan hitzegiten…soka baten laguntzaz.

Ikusi genuen bezala, kristalezko kopa finen erresonantziazko uhinen frekuentzia, entzuten ditugun soinu uhinen artean daude. Hau da,entzuten dugun frekuentzia batean bibrarazi ahal ditugu. Eta fenomenoak alderantziz ere funtzionatzen du. Hau da, kopak erresonantziazkofrekuentzia bat jasotzen badu, oszilatzen hasiko da. Apurtzeko lain izango da?Bai,heltzen den soinuaren anplitudea nahiko handia bada.

Cazadores de Mitos-en aztertu zuen kasua.  Hasteko,artifizialki emititutako soinuekin ahalegindu ziren kopak apurtzen. Horretarako erresonantziazko frekuentzia aurkitu zuten aurrena.  Kostata, baina lortu zuten, azkenik, kopa apurtzea. Hemen bideoa:

Jarraian Jaime Vendera ahots entrenatzailea gonbidatu zuten, ea gai zen kristaleko kopa bat ahotsarekin apurtzen. Ez dugu zati hau gaztelaniaz aurkitu. Hemen duzue, ingelesez. Ondo jarraitzen da.

Hemenduzue kopa apurtzen den unea. Harrigarria koparen oszlazioa ikustea.

Amaitzeko Ainhoa Arteta telebista prgrama batean kopa bat apurtzen. Bideo onena da fenomenoa ikusteko. Zoritxarrez irudia soinuarekiko aurreratuta dago eta nahiko “raro” ikusten da.

Askok jakingo duzue kristalezko kopak “soinua” ateratzen dutela behatz puntekin frotatzen baditugu, bideoan egiten duten modura. Harriduraz aurkitu dugu ba dela zein honetara profesionalki dedikatzen den. Poloniako Glass Duoren kasua da. Jarraian datorren bideo honetan bezala, kamera musikako festibaletan ere parte hartzen dute.

Eta bada, nola ez, kaleko espektalukua egiten duena.

Musika egiteko metodo arraroa iruditzen bazaigu ere, honen atzean dauden zientzia printzipioak edozein musika tresnan aurkitzen ditugun berdinak dira. Zein da lotura? Era erraz batean azaltzen saiatuko gara.

Har dezagun soka bat. Punta batetik lotu (edo beste norbaitek heltzen badu) eta beste hertzetik astintzen baduzu, ez da nekeza izaten uhin geldikor deiturikoa lortzea. hemen duzue, bideoan.

Hemen gauza bera, baina teknologiaren laguntzaz:

Apur bat pentsatuz, sokan ez dela edozein uhin “sartzen” nabarituko dugu. Sokaren luzera uhin geldikorraren uhin luzera erdiaren multiploa izan behar du.hau da, sokaren hertzek uhin erdien amaierarekin bat etorri behar dute. Irudian ikusiko duzue hobeto:

Oszilatzen duen objektuan (soka, kopa edo dena delakoa) “sartzen” diren uhinen frekuentziei, erresonantzia frekuentzia propio deritze.

Zergatik kopa horien soinua? Gure behatz puntekin uhin geldikorrak sortzen ditugulako kopan. Eta, kasu honetan, sortutako uhinen frekuentzia giza belarriak entzuten dituen frekuentzien artean dagoenez (20 Hz-20.000Hz), uhina entzuten dugu. Eta basuen diametroak desberdink direnez, soinuan era desberdinak dira. Hor dugu musika tresna, erabiltzeko prest. Basoa sendoa bada, sortuko dira han ere uhin geldikorrak. baina malgutasun gutxiago duenez, uhinen frekuentzia txikiagoa izango da eta ez dugu entzungo.  20 Hz baino gutxiagora oszilatuko du.

Zer gertatzen da basoan likido bat badugu? Frekuentzia aldatuko duela. Eta, horrez gain, uhina “ikusten” lagunduko digula. Bideo honetan duzue hori.

Hemen ere:

Musika tresna guztiak oinarritzen dira, era batera edo bestera, uhin geldikorren fenomenoan. Bibolina, kitarra edo beste edozein soka tresna jotzen dugunean, uhin geldikorrak sortzen ditugu soka, musika eginez. Aize instrumentuetan, berriz, putz egiterakoan uhin geldikorrak sortzen ditugu tuboan. Eta entzuten ditugun soinuak sortzen dira.

Berez, konplexuagoak dira fenomeno hauek. Ez da, berez, uhin geldikor bakarra sortzen, uhin geldikor sorta baizik. baina tira, idea bat egiteko balio du sinplifakizoak.

Ezin sarrerari amaiera eman uhin geldikorren kontu honetan oso famatua den gertaera bat: Tacomako zubiko kasua. 1940an etorri zen behera zubi hau, eraiki eta berehala. Fenomeno konplexuagoa da eta ez zen behera etorri uhin geldikorrak direla eta, tortsio izeneko antzeko beste fenomeno bategatik baizik. Baina tira, egia da uhin geldikorrak sortu zirela bertan. Bideoaren hasieran ikusi ditzakegu. Harrigarria.

CERNeko partikula azeleragailuaren inguruan hitzegiten du eta, bitartean, han aurkitzea espero den  Higgs-en partikula zer den, zergatik den hain garrantzitsua aurkitzea, zerikusi duen horrek Unibertsoarekin,… Bere kasuan beti ohi den bezala, era entretenigarri eta garbian.

Hitzaldi honen ondoren partikula azeleragailuak porrota izan zuen. Aurrerago eman zuen beste hitzaldi batean, laster ipiniko duguna, zer gertatu zen azaltzen du. Baina tira, bitartean, hemen duzue hitzaldi labur interesgarri hau.

Gaztelaniazko azpitituluekin jarri dugu. nahi izanez gero, kendu ahal direnak.

Adibide praktiko bat aurkitu dugu bere blogean. Argiaren abiaduraren ingurukoa. Testu liburu batek argiaren abiadura eta Lurretik Ilargirainoko distantzia emango zuen, argiak bide hori egiteko zenbat denbora behar duen galdetuz. Beste bide bat, egokiagoa, bideo honetan planteatzen da:

Galdera da: zeinek erakusten du benetan gertatzen dena, goiko edo beheko irudiak? Ikasleek, heren artean hitzeginez, bideoan ikusten denaren inguruan eztabaidatu behar dute, horren ostean argiaren abiadura eta Lurretik Ilargirainoko distantzia interneten edo bilatuz. Kronometroa eskuan, denborak neurtu eta erabaki.

Bikaina, benetan

Ez ditut gustoko es multibertsoak (unibertso paraleloak), ez inflakzioaren teoria. Apropos asmatutakoak iruditzen zaizkit, azaldu ezineko gauza batzuk azaltzeko. Baina hor dagoen teoria bat denez, hemen zintzilikatzen dugu gaur Eduard Punsetek Max Tegmark, MIT-eko fisikako irakaslea (Massachusetts Institute of Technology) Redes programarako egindako elkarrizketa. Hemen azaltzen da ideia zein den.