Barkameta eskatzea nai dizuet. Gaztelaniaz idatzi ditut sarrerak El Navegante blogerako.Eta denbora laburra izan dut beti euskaratzeko. Zenbait akatsekin joango ziren testuak. Sentitzen dut horrela izan bada.
Euskeraz idatzitako zientziarentzat ez dago tokirik sarean. Edo, neuk behintzat, ez dut aurkitzen jakin. Aipamen edo errekonozimendu bat bera ere ez dut izan. Inon eta inoiz

Ez da hau, kasualitatez, euskararen egunean argitaratzen. Sinbolikoa da, noski. Ahalegindu naiz zientziaren inguruko blog bat euskaraz aurrera eramaten. El Correo bezalako komunikabide batean gainera. Ez dut lortu. Pena bat.

Nahiko animatuta dabil eguzkia azen egunetan. Eta hor du beltzune erraldoi bat begi bistaz ikus daitekeena. Horretarako behar diren filtroak erabiliz, noski. Erdian da eta aukera ona da datozen egunetan zehar mugitzen ikusteko, eguzki errotazioa dela eta. Hemen duzue nola izan den orainarte.

Alarma guztiak piztu ziren aurreko astean: C/2012 S1 (ISON) kometa famatuak eztanda izan zuen, outburst hizkuntza teknikoan. 48 ordutan bi magnitudetan igo zen distira eta leku ilunetatik begibistaz ikusteko aukera eman zuen. Zenbait adituek kometaren nukleoa apurtzen ari zela komentatu zuten. Objektu txikia da (1 eta 4 kilometro inguru) eta ez zen harritzekoa izango. Baina egunak aurrera joan ahala, garbi dago ez dela horrela izan. Eztanda txikia izan da eta zatiren bat apurtu da. Baina osorik jarraitzen du kometak perihelioaren bila. Datorren azaroaren 28an izango da.

Gertaera honek perihelioarekiko zeuzkagun aurreikuspenak aldatzen ditu. Mark Kidger adituaren esanetan, zati apurketa honek “expone hielo fresco de la subsuperficie que podría cambiar las apuestas sobre el comportamiento en el perihelio“.

Kometa berria da ISON,  Oorteko hodeitik atera berria. Eguzkira gerturatzen hasi zenean, kanpoko geruzetako izotzek distira handia sortu zuten. Baina agortu da izotz hori. Hori dela eta, distira igoera eten egin zen. Perihelioak kometak izango zuen distira  aurreikuspena asko jeitsi zen. -12tik -2ra edo jeitsi zen.

Aurreko astean gertatutakoa pespektiba berriak zabalzen ditu. Inork ez daki zer gertatuko den. Posible da kometa, azkenik, inork ikusten ez duenean apurtu eta desagertzea edota espektakulu izugarria ematea. Ez gara berriz zoratu behar ilargi beteak platerean ipiniz, baina adi ISON kometarekin. Bada ez bada.

Hemen aurreko astetik gertatutakoa irudi sekuentzian. Ikusgarriak argazki guztiak.

C/2012 S1 (ISON)

Ellisville, MO, USA, USA, 2013ko azaroaren 7an | Egilea: Gregg Ruppel

Jauerling, Austria, 2013ko azaroaren 8an | Egilea: Michael Jäger

Jauerling, Austria, 2013ko azaroaren 10ean | Egilea: Michael Jäger

Jauerling, Austria, 2013ko azaroaren 12an | Egilea: Michael Jäger

Ellisville, MO, USA, 2013ko azaroaren 13an | Egilea: Gregg Ruppel

C/2012 S1 (ISON) 2013ko azaroaren 15ean | Egilea: Damian Peach

Kahler Asten, Alemania, 2013ko azaroaren 16an | Egilea: Waldemar Skorupa

Ebenwaldhöhe, Austria, 2013ko azaroaren 17an | Egilea: Michael Jäger

Eztanda izan da C/2012 S1 (ISON) kometan eta hiru magnitudeko gorakada izan du bi egunetan. Oso nabaria da Juanjo González-en (Cielo profundo) irudietan. gaur goizekoa da azken irudia.

Carlos Labordenak, ere gaur goizean ikusi du kometa eta horrela kontatu du esperientzia: “el brillo de la coma podría estar entre la 6 a 6.5 mag. La cola era perfectamente visible casi en vertical sobre el horizonte. El aspecto recordaba mucho al PANSTARRS. Me temo que se nos esta deshaciendo ante nuestros ojos“

Gero jakin dugu kometa Sierra Nevadako zeru ilunetatik begibistaz ikusi dutela. 

Zer gertatuko da aurrerantzean? Bi aukera: kometa piztu egin da eta espektakulua ematen hasiko da. Edo eztandak esan nahi duela nukleoa apurtu egin dela eta kometaren azken uneak biziten ari garela. Egun gutxi barru jakingo dugu erantzuna.

Guzti hau dela eta, oso garrantzitsua da kometa datozen egunetan ikustea. Prismatiko batzuekin nahikoa izan behar du. Hemen mapa bat kometa non egongo den jakiteko. Hemendik hartu dugu:  Observando el cometa ISON desde cualquier latitud.

Virgon da, egunetik egunera Spicatik gertuago.  acercándose. The Sky Livetik hartu dugu irudia:

Amaitzeko gaur goizeko irudi bat. Ikusgarria buztana:

XingMing Observatory, Urumqi,  (China), 2013 ko azaoaren 14an | Egilea: Chap Him Wong 

C/2012 S1 (ISON)

Mayhill, New Mexico, USA,  2013ko azaroaren 7an | Egilea: Bill Martinec

Ellisville, MO, USA, USA, 2013ko azaroaren 7an | Egilea: Gregg Ruppel

Jauerling, Austria, 2013ko azaroaren 8an | Egilea: Michael Jäger

Jauerling, Austria, 2013ko azaroaren 10ean | Egilea: Michael Jäger

C/2013 R1 (Lovejoy)

New Mexico, USA, 2013ko azaroaren 7an | Egilea: Rolando Ligustri

Jauerling, Lower Austria, 2013ko azaroaren 8an | Egilea: Gerald Rhemann

Jauerling, Lower Austria, 2013ko azaroaren 10ean | Egilea: Michael Jäger

The Sky live orria aurkeztera gatoz gaurkoan. Web orri bikaina momentu oro Eguzki Sistemako objekturik garrantzitsuenak non dauden erakusten duena. Oso aproposa, momentu hauetan, kometa hauek aurkitzeko: C/2012 S1 (ISON), C/2013 R1 (Lovejoy), 2P/Encke [2013] eta C/2012 X1 (LINEAR). Adibide bezala, sarrera hau zabaltzek duen irudia. S1 (ISON) orain eta hemen, ondoren, non izango den periheliora heltzen bada.

Mapa hauek ephemerides aukeran daude. Live position, sakatuz, beste irudi hau ikusiko dugu. Momentutik momentura berrizten doana, mugimenduan bait daude kometak.

Pena, ez duela orriak maparik inprimatzeko aukerarik ematen.

36 objektu daude aukeran orain. Kometa distiratsuenez gain, planeta guztiak, asteroide distiratsuenak eta, hau bitxikeria, ontzi espazialen posizioa, Voyagerra adibidez

75 urte beteko zituen Carl Saganek 2009ko azaroaren 9an. Lehehengo Carl Sagan day ozpatu zen orduan. Aurreko larunbatean izan zen. Berandu bada, gaur ozpatzen dugu guk Carl Sagan handiaren eguna. Aurten Cosmos-eko sarrerako musika entzunaz. Ze handiaVangelis.

Pare bat aste goaz ordutegi berriarekin. Eta garbi dago ez garela oraindik aklaratzen. Adibide bezala, tuit hau.

Motzean: ez baduzue oraingo hau gustoko, kontutan izan Britaina Handiko ordu eremu bera jarriko bagenu, ordu bat gutxiago markatuko zuten gure erlojuek orain. Eta, tuit horrek dioena horrela bata, aratsaldeko 5etan piztuko beharko genuke argia.

Norberak bere erara bizi du eklipsea. Benetan bitxia da Janne Pyykkö finlandiarrak nola bizi izan zuen. Gulu-ra, (Uganda) eklipse bezperan hendu zen. Eta Irene izeneko neska gaztea ezagutu zuen han. Irene da artikulu honen sarreran agertzen den neskatoa. Argazkia ikusiz, beste argazki eder bat bezala hartuko genuke. Baina ikusi bideoan nola bizi izan zuten protagonista biak eklipse laburra. 4min15ko bideoa da baina, ez baduzue eklipse osoa ikustea nahi, ikusi hasieta eta berriz 3m00-tik aurrera. Pazientzia ederra Irenena. Eta hori bai bitxia Jannek eklipsea bizitzeko duena.

Grazia gutxiago du bigarren historiak. Eklipsea ikusteko jarri genuen link bat Gloria projectena zen. Ez zuten zorte askorik izan. Bideoan azalpenak. Kokatzeko, hemen dugu Miquel Serra-Ricart eklipse aurretik ingurua nolakoa den azalduz:

Eta hemen gertatutakoa. 19 minutuko bideoa da eta ez du irudi askorik.  Hemen interesgarriena:

4m15 – 5m20 Eklipse aurretik eguraldi ona dutela azaltzen du Miquel-ek

10m05 – 11m20 Gertatutakoa azaltzen du Miquel-ek. Ez dute zorte handirik izan. Ikusi ze itxura duten herak.

13m40 . 14m15  Zortea dute azkeneko momentuan eta ikusten dute, lanoartean, eklipsea.

16m15 – 19m15 Ikusi dutena azaltzen du Miquel-ek. Integesgarria bukaerararte, irudirik ez dagoenean ere, ahotsa entzuten delako, heren arteko komentarioak.

Amaitzeko Juan Carlos Casadoren zenbait argazki. Hain baldintza kaxkarretan ere, irudi eder hauek lortu zituen.

Lago Turkana, Kenia, 2013ko azaroaren 3an | Kreditua:  Juan Carlos Casado/Gloria Project

Lago Turkana, Kenia, 2013ko azaroaren 3an | Kreditua:  D. Hernandez, J.C. Casado/Gloria Project

Lago Turkana, Kenia, 2013ko azaroaren 3an | Kreditua:  D. Hernandez, J.C. Casado/Gloria Project

Irudi gehiago: flickr Gloria Project

Hortik zehar ikusi ditugun eklipsearen argazki bilduma gaurkoan. 12 laguneko talde batek Falcon 900B alokatu  eta Atlantiko erditik ikusi zuten eklipsea, laino guztien gainetik. Ben Cooperren argazki hau da. guretzat eklipsearen argazkirik onena.

Stephan Heinsius-ek, hegalaldi berean, beste sekuentzia hau jaso zuen.

Atlantiko gainetik, hegalaldi batean, 2013ko azaroaren 3an | Egilea: Stephan Heinsius

Ez dago totalidadearen argazki askorik. Motza izan zelako, agian. Hemen ikusi dugun bakarrenetarikoa, Lukas Gornisieiwcz, Ugandatik. 18 segundoko totalidadea besterik ez.

Pokwero, Uganda, 2013ko azaroaren 3an | Egilea: Lukas Gornisieiwcz

Gulu, Uganda, 2013ko azaroaren 3an | Egilea:  Janne Pyykkö

New York, USA, 2013ko azaroaren 3an | Egilea:  Chris Cook

Bideoei dagokionez, hau onenetarikoa. Florida-tik, eguzki ateratze izugarria.

Nola ikusi zen eklipsea hemendik? Ederrena Torreviejako Proyecto Mastralekoek eginiko bideo hau. 

Amaitzeko, gauk ateratako argazkiak. PST batekin eta kamera, zuzenean, okularrean jarriz. Inprobisatutako argazkiak dira, ikustea soilik zelako gure asmoa. Protuberantzia eta guzti atera zaigu.

Gallegos del Campo, Zamora, 2013ko azaroaren 3an | Egilea:  Manu Arregi

Gallegos del Campo, Zamora, 2013ko azaroaren 3an | Egilea:  Manu Arregi